BEYLERBEYİ, İSTAVROZ, YENİKENT, ONORATOS, HONORATUS.
Beylerbeyi tarihini merak edenler semtin adının, Bizans döneminde İstavroz, Osmanlı döneminde bir süre istavroz, son zamanlarında ise Beylerbeyi olduğunu okuyacaklardır. Bu bilgi bana yeter diyenlerin yanında; iyi ama! “Teşrifat Meraklısı, Beyzade Takımının Oturduğu Bir Kibar Semt” betimlemesi ile İstavroz’un ve Beylerbeyi’nin “ne alâkası var” diye soranlar da olacaktır. Eminim!
1057 yılında Bizans İmparatoru olan I. Isaakos Komnenos zatülcenp hastalığına yakalanmıştır. Öleceğini bilmektedir bu yüzden kardeşi Ioannes Komnenos’u kendisine ardıl atamak istemektedir. Bizans entrikalarıyla baş edemeyeceğini bilen Ioannes Komnenos imparator olmak istemez.
Son günlerini uzatmak isteyen İmparator I.Isaakos, hava değişikliğinin yararlı olacağı düşüncesiyle 1059 yılının Ekim ya da Kasım ayında, imparatorluk gemisine biner ve Marmara Boğazına açılır. Onoratos isimli beldeye gelir. Burada av peşinde koşar, bedenini zinde tutmaya yarayacak hareketler yapar. Ne yazık ki bu cabalar bir fayda sağlamaz. Gemisine binip saraya döner ve bir süre sonra ölür.
Zamanın Bizans’ının tarih yazıcılarından Attaleiates, yapıtında İmparatorun hava değişikliği için gittiği beldenin adını, “neapolis” yani “yenikent” olarak belirtmektedir. Bilge Umar’ın araştırmalarına göre Onoratos ya da Neapolis olarak adlandırılan bölge Beylerbeyi’dir¹.
Başlıktaki isimlerden Beylerbeyi’ni, İstavroz’u zaten biliyordunuz. Onoratos ve Yenikent’i elimden geldiğince anlattım. Geriye Honoratus kaldı.
Eski Grekçe Onoratos sözcüğü, Latince Honoratus kelimesinin Grekçe söyleniş biçimidir.
Honoratus sözcüğü ile Teşrifat, Beyzade, Kibar sözcüklerinin ilgisini açıklamayı Latince – Türkçe Sözlüğe bırakalım.
Honoratus (sıfat): Saygın, Seçkin, Üstün, Kibar, Yüksek Mevkide, Övme Kabilinden²…
Hasan Bektaş
Kaynaklar:
1-Nikephoros Bryennios. Tarihin Özü. Arkeoloji Sanat Yayınları. (Çev. Bilge Umar)
2-Latince Türkçe Sözlük. Sina Kabaağaç/ Erdal Alova. Sosyal Yayınlar.1995
